Pobierz aplikację
Miejsca warte odwiedzenia, historie warte poznania
Ażurowa stalowa konstrukcja oparta na murowanych przyczółkach, ma 18 m wysokości i 120 m długości. Most powstał w 1895 r. jako przeprawa przez Brdę dla kolei wąskotorowej, łączącej Koronowo z Bydgoszczą. Była to najwyższa tego typu konstrukcja z przeznaczeniem dla kolei wąskotorowej w Europie. Obecnie przebiega przez niego ścieżka rowerowa, a z tarasów bocznych możemy podziwiać piękno owej konstrukcji.
Zdjęcie: Hanna Kulągowska-Puzio
Już w latach 1929 – 1932 opracowano wstępny projekt hydroenergetyczny i geologiczny, mający na celu spiętrzenie wód rzeki Brdy. Czas jednak był łaskawy dla rzeki i musiało upłynąć jeszcze prawie 30 lat, nim stary, przedwojenny projekt (po licznych modernizacjach) przegrodził w 1960 roku burzliwe koryto Brdy w Koronowie- Pieczyskach. Cała realizacja budowy Zalewu odbywała się w latach 1956-61. Dzięki temu ludzie otrzymali potrzebną energię z hydroelektrowni, a rzeka wystąpiła z brzegów, pochłaniając okoliczne jeziora i strugi, rozlewając w gigantyczną toń, którą ludzie nazwali Zalewem Koronowskim.
Akwen ten obejmuje obszar ok. 1600 ha, ma kształt wydłużony, jego długość wynosi 36 km, a maksymalna głębokość to przeszło 20 m. Wokół niego rozciągają się: na zachodzie Pojezierze Krajeńskie, na północy Bory Tucholskie, na wschodzie Wysoczyzna Świecka, a na południu Kotlina Toruńsko-Bydgoska. Wobec daleko zaawansowanych procesów przyrodniczej i krajobrazowej symbiozy Zalewu z otaczającym go środowiskiem, po przeszło czterdziestu latach jego istnienia, można go uznać za najbardziej atrakcyjny rekreacyjnie akwen na południowym skraju polskich pojezierzy, w centrum między pojeziernymi krainami Mazur i Pojezierza Pomorskiego. Na uroki tego obszaru wpływa głównie rzeźba doliny Brdy, składająca się z rynien jeziornych, będących efektem wytopienia się brył martwego lodu, a także otoczenie zbiornika przez kompleksy leśne. Zalew Koronowski leży w obrębie Obszaru Chronionego Krajobrazu, łączącego się na północy ze strefą ochronną Tucholskiego Parku Krajobrazowego, na zachodzie z obszarami chronionego krajobrazu dolin rzek Kamionki i Sępolenki, a na południowym zachodzie rynny jezior byszewskich. To wszystko sprawia, że Zalew i jego okolice są rajem dla uprawiających turystykę wodną, pieszą i rowerową. Są także rajem dla wędkarzy, myśliwych, ichtiologów, ornitologów, etymologów, a także grzybiarzy czy fotografów. Przede wszystkim jednak Zalew Koronowski jest doskonałym akwenem do uprawiania żeglarstwa, a przy jego brzegach usytuowanych jest wiele przystani i ośrodków wczasowych. Co roku organizowane są liczne regaty (również o randze ogólnopolskiej), rejsy i kursy żeglarskie. Najbardziej znane miejscowości wypoczynkowe nad Zalewem to: Koronowo- Pieczyska, Samociążek, Koronowo-Srebrnica, Koronowo-Romanowo, Krówka Leśna, Sokole-Kuźnica, Wielonek.
Od tradycyjnego warsztatu garncarskiego do skansenu ukazującego ginące zawody. Miejsce które zaprasza do siebie na atrakcyjne zajęcia, warsztaty oraz oferuje przeprowadzenie takowych w formie obwoźnej.
Ekspozycja skansenu przedstawia dawne wiejskie życie codzienne, tradycyjną wędzarnię, parnik na ziemniaki oraz wystawę tkactwa. Można również zobaczyć zaplecze warsztatowe starych rzemieślników np. garncarza, bednarza, sitarza, stolarza, kołodzieja, olejarza, powroźnika, szewca, łyżkarza, odlewnika, wikliniarza, kowala i strycharza.
W samym Koronowie przy ulicy Kolejowej obejrzeć można tereny cmentarza żydowskiego z zachowanymi macewami. Kirkut, czyli cmentarz żydowski zwykle był sytuowany poza zwartą zabudową na zboczu wzniesienia. W Koronowie został założony w pierwszej połowie XIX wieku. Teren był ogrodzony, jednakże w chwili obecnej część muru jest zniszczona. Zachowało się około 30 macew dwujęzycznych. Z jednej strony są napisy w języku żydowskim, z drugiej strony w języku niemieckim.
zdjęcie: Hanna Kulągowska-Puzio
Synagoga powstała w 1856 r. W 1938 r. wykupiona od gminy żydowskiej w Bydgoszczy została siedzibą Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.
Od 19 lutego 1939 r. do wybuchu wojny w pomieszczeniach bożnicy mieściła się sokolnia. W czasie wojny przejęta przez Niemców służyła jako magazyn. Po wojnie w jej pomieszczeniach funkcjonowało kino „Brda”. Przez kilka lat użytkowana była przez reaktywowane Towarzystwo Gimnastyczne "Sokół".
Dawną synagogę przejęła gmina 29 grudnia 2010 roku, służyć ma ona celom kulturalnym. Inną pamiątką po ludności żydowskiej mieszkającej w Koronowie jest powstały w XIX w. cmentarz przy ul. Kolejowej, z wieloma zachowanymi macewami.
Powstanie miasta wiąże się z przybyciem w roku 1288 Cystersów z Byszewa na teren dzisiejszego Koronowa. Nazwa miasta pochodzi od nazwy klasztoru cysterskiego „Corona Mariae”. Lokacja miała miejsce 18 grudnia 1368 r w Kruszwicy na mocy przywileju danego opatowi Janowi III przez króla Kazimierza Wielkiego. Rynek koronowski stanowi centralną część miasta. Cechuje się zabudową szachownicową, charakterystyczną dla lokacji na prawie magdeburskim. Kształt rynku stanowi prostokąt 90 na 70 m, z którego narożników odchodzą prostopadle po dwie ulice. Większość budynków pochodzi z XIX w.
Ratusz – powstał w pierwszej połowie XIX w. W roku 1913 był przebudowany i rozbudowany. Nowa architektura zawiera późno klasycystyczny portal neogotycki szczyt z zegarem i herbem miasta.
Budynek pochodzący z pierwszej połowy XIX w. Dawniej przeznaczony był do zamieszkania. W okresie międzywojennym służył jako sklep kolonialny oraz winiarnia Grabowksiego. W tylnej części parceli znajdował się spichlerz.
Obecnie mieści się tu Punkt Informacji Turystycznej (PIT) gminy Koronowo. Jedno z pomieszczeń zawiera ciekawe zbiory Izby Muzealnej Ziemi Koronowskiej. Wśród prezentowanych eksponatów (w czasie, kiedy nie ma wystaw okolicznościowych) obejrzeć można m.in. narzędzia kamienne pierwszych mieszkańców tych terenów, urnę gliniana, dokumenty dot. Koronowa z czasów zaboru pruskiego i okresu międzywojennego, stare gazety z informacjami o Koronowie, a także różne przedmioty, dzisiaj już nieużywane itp.
Pierwotnie był tu kościół drewniany, zbudowany na przełomie lat 1382-1396. W obecnej postaci powstał w 1599 r. za sprawą opata Wawrzyńca Żalińskiego. Zachowuje tradycje gotyckie połączone z późnobarokowym wystrojem wnętrza. Trzynawowy z zamkniętym trójbocznie prezbiterium i kwadratową wieżą od zachodu, ze szkarpami na narożach.
W 1752 roku zniszczone sklepienie wymieniono na drewniane stropy. Wyposażenie kościoła: barokowo-rokokowe, z interesującym późnobarokowym ołtarzem głównym z 1740 roku, na którym podziwiać można obraz „Matki Boskiej z Dzieciątkiem w srebrnej sukience”.
zdjęcie: Hanna Kulągowska-Puzio
Cystersi przybyli do Koronowa w 1288 r. z pobliskiego Byszewa. Już w roku następnym rozpoczęli budowę kościoła. Powstające zabudowania były murowane z cegły, w stylu gotyckim. Jest to trójnawowa bazylika z transeptem i dwoma rzędami kaplic. Zespół klasztorny przez około sto lar po rozpoczęciu budowy bardzo dobrze się rozwijał. Wskutek zatargu konwentu z okolicznym rycerstwem klasztor został w 1380 r spalony. Na przełomie XVII/XVIII w opat Ignacy Bernard Giński doprowadził do przebudowy wnętrza kościoła ze stylu gotyckiego na barokowy. W tym czasie również wyposażono kościół w nowe – barokowe, bardzo cenne elementy wystroju. W 1819 r. za sprawą władz pruskich nastąpiła kasacja zakonu. Zabudowania klasztorne zostały przekształcone w więzienie. Wnętrze kościoła zawiera wiele szczególnych dzieł: ołtarz główny z obrazem „Wniebowzięcie Najświętszej Marii Panny” z 1647 r., pędzla Bartłomieja Strobla nadwornego malarza króla Władysława IV, piękne stalle, dziesięć obrazów przedstawiających zdarzenia z życia klasztoru, chór muzyczny, ambonę oraz wiele innych elementów, których urok możemy dostrzec zwiedzając kościół. Ciekawostką historyczną jest obraz przedstawiający króla Jana III Sobieskiego witanego przed klasztorem przez opata koronowskiego z orszakiem zakonników. Niestety takie wydarzenie nie ma potwierdzenia w materiałach historycznych, natomiast udokumentowany jest pobyt w Koronowie królowej Marysieńki – żony króla Sobieskiego oraz innego polskiego władcy - Zygmunta III Wazy.
Opat koronowski Ignacy Bernard Gniński, u schyłku XVII w. zbarokizował wnętrze klasztornego kościoła, relokował klasztor oraz wybudował dla siebie rezydencję, która następnie służyła kolejnym opatom. Po kasacie zakonu w 1819 r. pałac przebudowano i zaadaptowano na cele sądowe, a następnie mieszkalne (dla naczelnika pobliskiego więzienia). Obecnie budynek pełni funkcje mieszkalne.
Zdjęcie: Alina Malanowska
Ruiny tzw. „Ubogiego Domu”, w którym w czasach pruskich mieściły się koszary wojskowe, a w późniejszym czasie przytułek dla ubogich. W pobliżu występują okazy drzew rodzimych: sosny zwyczajnej (Pinus sylvestris L.), świerka pospolitego (Picea excelsa (Lam.) Lk.) oraz gatunki obce: sosna Banka (Pinus banksiana Lamb.) sosna czarna (Pinus nigra Arnold).
Młyn wodny w obecnym miejscu wybudowany został około roku 1800. Obecna postać pochodzi z połowy wieku XIX. Czynny był do lat powojennych. Posiada konstrukcję szkieletową z wypełnieniami ceglanymi – rodzaj zabudowy szachulcowej. Zachowało się koło młyńskie nasiębierne o średnicy 9 m wraz z częściowym wyposażeniem wnętrza. W roku 2015 poddany przez nowego właściciela generalnemu remontowi. W pobliżu strumienia i spiętrzenia wody przy młynie obecne są zbiorowiska o charakterze łęgowym z licznie występującymi: wierzbą białą (Salix alba L.), jesionem wyniosłym (Fraxinus excelsior L.). Łęg – las liściasty o bujnym runie i poszyciu występujący na żyznych glebach objętych wylewami rzek lub strumieniami.
Wraz z powstaniem połączenia kolei normalnotorowej z Koronowa w kierunku Tucholi (otwartej w 1909 r.) wybudowano dworzec kolejowy. Podzielony na dwa ciągi budynków: dworzec z poczekalnią i magazynem przy rampie kolejowej oraz szalet z pomieszczeniami gospodarczymi zakończony wieżą ciśnień. Wzdłuż dworca biegnie wybrukowana odnoga ul. Dworcowej. W dwudziestoleciu miedzywojennym główny pierwotny budynek przebudowano, umiejscawiając pod głównym gmachem schron przeciwlotniczy.
Zdjęcie: Piotr Jasiek
Na północno - zachodniej fasadzie budynku Urzędu Miejskiego przy ul. Pomianowskiego 1, przy współpracy z Politechniką Bydgoską im. J. i J. Śniadeckich powstał mural. Uroczyste odsłonięcie nastąpiło 5.06.2025 r. Grafika przedstawia elementy historyczne miasta, lokując je przy współczesnym punkcie handlowym (targowisku).
Zdjęcie: Magdalena Tabasz